Көптеген көрермен «Аватар» фильмін көргенде На’вилердің сөйлеген сөздерін жай ғана мағынасыз дыбыстар жиынтығы немесе «өтірік тіл» деп ойлайды. Алайда, шындық әлдеқайда таңғажайып. На’ви тілі — бұл кездейсоқ шыққан дыбыстар емес, ол барлық лингвистикалық заңдылықтарға бағынатын, грамматикасы мен сөздік қоры бар нағыз тіл.
Кино тарихында көрерменді өзге әлемге сендіру үшін тек визуалды эффектілер жеткіліксіз. Джеймс Кэмерон мұны жақсы түсінді. Сондықтан ол «Аватар» әлемін жасағанда, Пандора тұрғындарының тек сырт келбетін ғана емес, олардың төл тілін де нөлден жасап шығуды ойлады. Бүгінде На’ви тілі — эльфтер мен клингондардың тілі сияқты нағыз лингвистикалық феноменге айналды.
2005 жылы Джеймс Кэмерон Оңтүстік Калифорния университетінің профессоры, лингвист Пол Фроммерге ерекше тапсырыс береді. Оған қойылған талап: тіл құлаққа жағымды естілуі тиіс, бірақ адамзат тілдерінің ешқайсысына ұқсамауы керек. Профессор Фроммер бұл тілдің дыбыстық жүйесін, грамматикасын және сөздік қорын жасау үшін бірнеше жылын жұмсады.
На’ви тілінде біздің үйреншікті дыбыстардан бөлек, «эъективті» деп аталатын (мысалы: px, tx, kx) дыбыстар бар. Бұл дыбыстарды шығару үшін адам ауа жұтпай, оны тамағымен итеріп шығаруы керек. Бұл Пандора тұрғындарына экзотикалық, жабайы әрі ерекше дыбыс береді.
Көптеген тілдерде сөздің мағынасы жұрнақ немесе жалғау арқылы өзгерсе, На’ви тілінде мағына сөздің ортасына қосымша қосу арқылы өзгереді. Мысалы, етістіктің шағын немесе сөйлеушінің эмоциясын білдіру үшін сөздің қақ ортасына арнайы буындар қыстырылады.
Фильмнің бірінші бөлімі шыққанда тілде бар болғаны 1000-ға жуық сөз болған. Бүгінде Пол Фроммер бұл тілді әрі қарай дамытып жатыр және сөздік қор бірнеше мыңға жетті. Тіпті «фотосурет» немесе «компьютер» сияқты заманауи ұғымдардың да На’више баламасы пайда болды.
Актерлер үшін бұл тілді үйрену нағыз сынақ болды. Түсірілім алаңында Пол Фроммер әрбір сөздің дұрыс айтылуын қадағалап отырды. Тіпті Сигурни Уивер мен Зои Салдана На’ви тіліндегі екпін мен интонацияны меңгеру үшін арнайы лингвистикалық дайындықтан өткен.
Қазіргі таңда әлемде «Learn Na’vi» атты үлкен қауымдастық бар. Мыңдаған адам Пандора тілін үйреніп, сол тілде өлең жазады, тіпті бір-бірімен сөйлеседі. Олар үшін бұл жай ғана киноның бөлшегі емес, Пандораның рухына жақындаудың жолы.
Джеймс Кэмерон мен Пол Фроммердің арқасында На’ви тілі экраннан тыс шығып, өз алдына өмір сүретін мәдениетке айналды.
