Әлемдегі ең ықпалды төлқұжаттардың рейтингін анықтайтын дәстүрлі көрсеткіштер тек қана визасыз баруға болатын елдердің санымен шектелетін. Алайда «Global Citizen Solutions» компаниясы ұсынған жаңа Жаһандық төлқұжат индексі (GPI) бұл түсінікті мүлдем өзгертті. Бұл рейтинг тек еркін саяхаттау мүмкіндігін ғына емес, сонымен қатар елдегі салық жүйесін, экономикалық бәсекеге қабілеттілікті, инвесторларға жасалған жағдайды, денсаулық сақтау мен инфрақұрылым сапасын, тіпті қауіпсіздік пен климатты да есепке алады. Осындай жан-жақты талдаудың нәтижесінде 2026 жылы планетадағы ең мықты он төлқұжаттың тоғызы еуропалық мемлекеттерге бұйырды. Бұл тізімге Еуропадан тыс аймақтан еніп, үздік ондықты түйіндеген жалғыз мемлекет — Сингапур болды.
Еуропа елдерінің мұндай айқын басымдығы олардың тек бір ғана салада емес, өмірдің барлық саласында теңгерімді дамығанымен түсіндіріледі. Мысалы, егер тек қана визасыз жүру еркіндігін алсақ, Сингапур кез келген еуропалық елден озып кетеді, ал инвестициялық тартымдылық бойынша Парсы шығанағының бай мемлекеттері олармен иық тіресе алады. Бірақ Еуропаның басты құпиясы — олар барынша ашық шекарамен қатар, ешқандай халықаралық келісіммен немесе салық жеңілдігімен қолдан жасауға келмейтін өмір сүру сапасын ұсына білді. Осы теңдессіз теңгерімнің арқасында Швеция биылғы рейтингте көш бастап тұр. Ол саяхат белсенділігі мен инвестиция бойынша жоғары орындарда болса, өмір сүру сапасынан әлемде екінші орынды иеленді. Одан кейінгі сатыларға Швейцария мен өмір сүру сапасы бойынша жаһандық көшбасшы атанған Финляндия жайғасты. Алғашқы бестікті Германия, Нидерланды және Дания толықтырып тұр.
Бұл ретте ірі державалардың рейтингтегі орны олардың ішкі және сыртқы саяси шешімдеріне тікелей байланысты болып шықты. Мәселен, Ұлыбритания биылғы тізімде сегізінші орынға тұрақтағанымен, оның саяхат ұтқырлығы отызыншы орынға дейін төмендеп кеткен. Сарапшылар мұны елдің Еуропалық Одақтан шығуының (Brexit) айқын зардабы деп бағалайды. Британдық төлқұжат әлі де күшті болғанымен, ол өз азаматтарының Еуропаның 27 елінде автоматты түрде тұру, жұмыс істеу және қоныстану құқығынан айырылғанын жасыра алмайды. Сонымен қатар Америка Құрама Штаттары да соңғы бес жылда «Үлкен жетілік» (G7) елдері арасында ең үлкен құлдырауды бастан кешірді. 2021 жылы рейтинг тарихындағы ең жоғары ұпаймен бірінші орында тұрған АҚШ, басқа елдермен, соның ішінде Бразилиямен арадағы визалық шектеулердің қайта енуіне байланысты былтыр 14-орынға сырғып, биыл ғана 12-сатыға тұрақтады. Бұл үрдістер бүгінгі әлемде төлқұжаттың қуаты тек саяси ықпалмен емес, азаматтарға жасалған шынайы жайлылықпен өлшенетінін дәлелдейді.
Қазіргі уақытта «Global Citizen Solutions» компаниясының ресми рейтингінде Қазақстан 53-орында тұр.
Біздің төлқұжаттың бұл позицияға жайғасуына басты себеп — индекс тек қана визасыз елдердің санын емес, сонымен бірге елдегі инвестициялық климат пен өмір сүру сапасын (денсаулық сақтау, қауіпсіздік, даму деңгейі) қоса есептейді.
Егер ТМД елдерімен салыстырсақ, бұл өте жақсы көрсеткіш және Қазақстанның аймақтағы инвестициялық тартымдылығы мен тұрақты дамып келе жатқан әлеуметтік инфрақұрылымының нәтижесі болып табылады.
Дереккөз: «Global Citizen Solutions»
