15 наурыздағы республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы ресми түрде күшіне енді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тікелей бастамасымен жүзеге асқан бұл ауқымды конституциялық реформа ел дамуының мүлде жаңа бағдарын айқындап берді. Ата Заңның жаңартылған мәтіні адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды барынша күшейтуге, қоғамдық келісім мен тұрақтылықты нығайтуға, сан ғасырлық тарихи-мәдени мұраны көздің қарашығындай сақтауға және ұлттық құндылықтарды кеңінен дәріптеуге негізделген.
Осы ретте конституциялық өзгерістер бірнеше маңызды стратегиялық бағытты, атап айтқанда, мәдениет пен тарихи мұраны сақтауды, сөз бостандығы мен шығармашылық еркіндікті, отбасы институтын жан-жақты қолдауды, дін, волонтерлік және қайырымдылық қызметті толықтай қамтиды.
Аталған бағыттарға қатысты жаңа нормалардың өмірге енуі отандық азаматтық қоғамның сапалы дамуына, халықтың құқықтық мәдениетінің нығаюына және мемлекет пен қоғам арасындағы ашық әрі сындарлы диалогтың орнығуына тікелей ықпал ететіні сөзсіз. Мәдениет саласындағы басты жаңалықтардың бірі ретінде тарихи-мәдени мұраны сақтау мен ұлттық мәдениетті қолдаудың мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарының бірі ретінде жоғары деңгейде бекітілуін айтуға болады.
Бұл қадам музейлердің, театрлардың, кітапханалардың, мемлекеттік архивтердің, отандық кинематография мен концерттік ұйымдардың жүйелі дамуына, сондай-ақ шығармашылық орта өкілдерін қолдауға конституциялық деңгейде басымдық берілетінін айқын көрсетеді.
Әсіресе, архив, кітапхана және кітап ісі үшін бұл өзгерістер мұрағаттағы құнды құжаттарды сақтауға, өскелең ұрпақтың кітап оқу мәдениетін дамытуға, қолда бар қорларды толықтай цифрландыруға және ұлттық әдебиетті халықаралық деңгейде кеңінен насихаттауға берік құқықтық негіз қалайды. Жаңа Конституция архивтер мен кітапханалардың тарихи мұраны сақтаудағы және жалпы жұртшылықтың үздіксіз білім алуына мүмкіндік жасайтын жасампаз мекеме ретіндегі маңызын барынша арттыра түспек.
Сонымен қатар Негізгі Заңда тіл мен мәдени әралуандылыққа қатысты қағидаттарға да ерекше мән берілгенін атап өткен жөн. Жаңарған Ата Заң әрбір азаматтың ана тілін, төл мәдениетін еркін пайдалануға, қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін өз қалауынша таңдауына толық кепілдік береді. Бүгінде 100-ден астам түрлі этнос өкілі тату-тәтті тұратын және 1 мыңнан астам этномәдени бірлестік белсенді қызмет ететін Қазақстан үшін бұл қағидаттардың маңызы орасан зор. Олар еліміздегі бірегей мәдени мұраны сақтауға, тілдердің үйлесімді дамуына және ортақ азаматтық бірегейлікті бекем нығайтуға тікелей қызмет ететін болады.
Конституциядағы өзгерістердің тағы бір маңызды әрі өзекті бағыты – сөз бостандығы мен шығармашылық еркіндікті толыққанды қамтамасыз ету болып табылады. Жаңа Конституция сөз бостандығына, ғылыми, техникалық және көркем шығармашылық еркіндігіне, сондай-ақ қажетті ақпаратты заңда белгіленген тәртіппен еркін алу және тарату құқығына берік кепілдік береді. Оған қоса, кез келген сипаттағы цензураға үзілді-кесілді тыйым салынып, зияткерлік меншік құқығының қорғалуы конституциялық деңгейде шегелеп бекітіледі.
Бұл құқықтық қадамдар бұқаралық ақпарат құралдарының, авторлар мен баспагерлердің, мәдениет пен өнер қайраткерлерінің, креативті индустрия өкілдерінің, сондай-ақ ақпараттық, білім беру және мәдени мазмұндағы өнім әзірлейтін сан түрлі ұйымдардың қызметін құқықтық тұрғыдан айтарлықтай нығайтады. Аталған жасампаз қағидаттардың кәсіби журналистика үшін де маңызы ерекше жоғары. Бүгінгі таңда Қазақстанда бес мыңнан астам әртүрлі бұқаралық ақпарат құралы ресми түрде жұмыс істеп жатыр. Қазіргі заманғы цифрлық платформалардың, әлеуметтік желілердің, жасанды интеллект технологияларының қарқынды дамуы және жаһандық ақпарат көлемінің геометриялық прогрессиямен артуы кәсіби журналистикаға қойылатын талап пен жауапкершілікті еселеп күшейте түсті. Осындай күрделі жағдайда шынайы, жан-жақты тексерілген әрі сапалы ақпараттың құндылығы мен маңызы бұрынғыдан да арта түсетіні анық. Бұқаралық ақпарат құралдары елдегі реформалардың шынайы мәні мен мазмұнын халыққа қарапайым тілмен түсіндіріп, ең өзекті мәселелерді қоғам талқысына ашық ұсынады, сондай-ақ азаматтардың маңызды ақпараттан уақытылы хабардар болуын қамтамасыз етіп, қоғамда ашық диалог мәдениетінің орнығуына зор ықпал етеді. Осы орайда, Конституцияда сөз бен шығармашылық еркіндігіне, ақпаратты заңда белгіленген тәртіппен еркін алуға, сондай-ақ зияткерлік меншік құқығын қорғауға берілген берік кепілдіктер елімізде креативті индустрияның серпінді дамуына кеңінен жол ашады.
Бүгінде заманауи кино, музыка, театр, медиа, цифрлық контент, заманауи дизайн, блогинг, ойын индустриясы мен ұлттық қолөнер тек мәдениеттің ажырамас бөлігі ғана емес, сонымен бірге ел экономикасының тұрақты өсіміне өзіндік үлкен үлес қосып отырған маңызды да әлеуетті бағыттарға айналды. Сондықтан жаңа конституциялық қағидаттар мен нормалар шығармашыл орта өкілдерін жан-жақты қолдауға, креативті кәсіпкерлікті жаңа деңгейге көтеруге және отандық бірегей контенттің өрісін барынша кеңейтуге сенімді әрі берік негіз болады.
Жаңа Конституцияның қабылдануы азаматтық белсенділіктің, соның ішінде волонтерлік пен қайырымдылық қызметтің құқықтық мәртебесін бекітіп, олардың қоғамды ұйымшылдыққа, ізгілікке және өзара көмекке бағыттайтын басты қозғаушы күшке айналуына жол ашады, бұл өз кезегінде Әділетті Қазақстанның іргетасын нығайта түсетіні сөзсіз.
Дереккөз: t.me/aqorda_resmi
