ХХІ ғасырдың үшінші онжылдығы адамзат тарихындағы ең қарқынды технологиялық ауысу кезеңі ретінде қалатыны анық. Төртінші өнеркәсіптік революцияның (Industry 4.0) әсерінен қалыптасқан жаңа шындық бізден тек кәсіби біліктілікті емес, сонымен қатар стратегиялық көрегендікті талап етеді. Дүниежүзілік экономикалық форумның болжамы бойынша, алдағы он жылдықта қазіргі жұмыс орындарының 40%-дан астамы автоматтандырылу салдарынан жойылып, олардың орнын жоғары технологиялық және креативті шешімдерді талап ететін жаңа бағыттар басады. Бұл процесте тек техник мамандар емес, гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдарын цифрлық құралдармен ұштастыра білетін әмбебап кадрлар алға шығады.
Цифрлық экожүйенің іргетасы: IT және деректер
Қазіргі экономиканың қозғалтқышы — ақпарат. Осы орайда Жасанды интеллект (AI) мамандары мен Big Data сарапшылары еңбек нарығының элитасына айналуда. Егер бұрын деректер тек статистика үшін жиналса, бүгінде ол — шешім қабылдаудың басты құралы. Big Data мамандары миллиондаған алгоритмдердің арасынан заңдылықтарды тауып, бизнестің немесе мемлекеттік басқарудың болашақ моделін сызады. Ал осы деректерді өңдейтін «жасанды миды» жасаумен айналысатын AI мамандары нейрожелілерді оқыту арқылы адам еңбегін жеңілдететін автопилоттар мен ақылды жүйелерді өмірге әкеледі. Бұл жүйелердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету — Киберқауіпсіздік мамандарының еншісінде. Бүкіл қаржылық және жеке ақпарат бұлттық технологияларға көшкен сайын, цифрлық шекараны қорғау ұлттық қауіпсіздік деңгейіндегі басымдыққа ие болады.
Биомедицина және адам капиталын сақтау
Технология мен биологияның тоғысуы адамзатқа өмір сүру сапасын жақсартудың жаңа кілтін ұсынды. Биотехнологтар мен генетикалық кеңесшілер болашақта ауруларды симптомдар пайда болғанға дейін, яғни ДНҚ деңгейінде түзетумен айналысады. Бұл медицинаны «емдеу» сатысынан «болжау және алдын алу» сатысына өткізеді. Сонымен қатар, AR/VR әзірлеушілері медициналық білім беру мен хирургияда төңкеріс жасауда. Виртуалды шындық арқылы хирургтар күрделі оталарды симуляциялық ортада жаттықтыра алады, ал бұл адам қателігінің қаупін нөлге жақындатады.
Экологиялық жауапкершілік және урбанизация
Климаттық дағдарыс пен ресурстардың сарқылуы Жаңартылатын энергия мамандары мен Эко-дизайнерлерге үлкен сұраныс туғызды. Мұнай мен газға негізделген дәстүрлі экономикадан «жасыл» экономикаға көшу — уақыт талабы. Күн, жел және сутегі энергиясын өндірумен қатар, өндіріс процесін қалдықсыз (zero waste) деңгейге жеткізуді көздейтін мамандар ертеңгі күннің басты кейіпкерлері болмақ. Тіпті азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі де жаңа форматқа көшіп, Қалалық фермерлер (City Farmers) зәулім ғимараттардың ішінде немесе шатырында жоғары технологиялық вертикалды фермалар арқылы мегаполистерді табиғи өніммен қамтамасыз етуді қолға алады.
Инженерия және гуманитарлық саланың түйісуі
Автоматтандырудың шыңы — Робототехника. Бұл сала инженерлері тек зауыттық конвейерлерді емес, медициналық ассистенттер мен қызмет көрсетуші роботтарды құрастырады. Алайда, машиналардың адаммен еркін қарым-қатынас жасауы үшін Сандық лингвистер керек. Олар лингвистика мен бағдарламалауды біріктіре отырып, дауыстық көмекшілерге адам тілінің нюанстарын, эмоциясы мен контекстін түсінуге мүмкіндік береді.
Қайда білім алған дұрыс және неге назар аудару керек?
Бұл мамандықтарды игеру үшін іргелі білім беру базасы мен заманауи лабораториялары бар оқу орындарын таңдау маңызды. Қазақстанда Nazarbayev University, ҚБТУ, Satbayev University және IITU сияқты университеттер халықаралық стандарттарға жақын білім беруде. Ал әлемдік аренада MIT, Stanford, ETH Zurich және Delft University of Technology көш бастап тұр.
Алайда, тек техникалық дағдылар (Hard Skills) жеткілікті емес. Болашақтың маманы сыни ойлауға, кез келген ақпаратты сараптап, оңтайлы шешім қабылдауға бейім болуы керек. Технологиялар өзгерген сайын жаңа бағытты жылдам меңгеру де артықтық етпейді. Әлемдік ғылыми ақпараттың 80 пайызы ағылшын тілінде екенін ескерсек, тіл білу де — негізгі талап.
Болашақ — технология мен адамгершілікті үйлестіре алатын, білім алуды өмірлік әдетке айналдырған жандардың еншісінде. Сіздің бүгінгі таңдауыңыз ертеңгі әлемнің қандай болатынын айқындайды.
